Aluminium to najczęściej obrabiany materiał w naszej pracowni: lekkie, dobrze skrawalne i odporne na korozję. Ale „aluminium” to dziesiątki stopów o bardzo różnych właściwościach. Poniżej opisujemy dziewięć najczęściej spotykanych w obróbce CNC, pogrupowanych w serie, z oznaczeniami wg obowiązującej normy PN-EN 573-3 oraz dawnymi symbolami PN, jeśli istnieją. Dla każdego podajemy typową gęstość i orientacyjny zakres wytrzymałości na rozciąganie (Rm) w najczęściej stosowanym stanie.
Wspólne cechy aluminium: gęstość ok. 2,7 g/cm3 (ok. 3 razy lżejsze od stali), temperatura topnienia ok. 660 stopni C, bardzo dobra przewodność cieplna i elektryczna. Wytrzymałość zależy nie tylko od gatunku, ale i od stanu obróbki cieplnej (np. T4, T6, H111).
Seria 6xxx: stopy konstrukcyjne ogólnego przeznaczenia
6061 (EN AW-6061, AlMg1SiCu)
Najpopularniejszy stop konstrukcyjny na świecie. Dobry kompromis między wytrzymałością, skrawalnością, spawalnością i odpornością na korozję. W stanie T6 nadaje się na większość części maszynowych, obudów i mocowań. Bezpieczny wybór domyślny. Gęstość ok. 2,70 g/cm3, Rm w stanie T6 ok. 290 do 310 MPa.
6082 (EN AW-6082, AlSi1MgMn, dawne PN: PA4)
Europejski odpowiednik i częsty zamiennik 6061, w Polsce i UE nawet popularniejszy. Nieco wyższa wytrzymałość, bardzo dobry do konstrukcji nośnych. Gęstość ok. 2,70 g/cm3, Rm w stanie T6 ok. 290 do 340 MPa.
6060 (EN AW-6060, AlMgSi, dawne PN: PA38)
Stop o niższej wytrzymałości, za to świetnie się wytłacza i anodyzuje. To materiał profili aluminiowych i części dekoracyjnych, gdzie liczy się ładna powierzchnia po anodowaniu. Gęstość ok. 2,70 g/cm3, Rm w stanie T6 ok. 190 do 215 MPa.
6063 (EN AW-6063, AlMgSi0,5, dawne PN: zbliżony PA38)
Klasyczny stop profili architektonicznych (okna, fasady, systemy konstrukcyjne). Bardzo dobra podatność na wytłaczanie i anodowanie, gładka powierzchnia. Wytrzymałość zbliżona do 6060. Gęstość ok. 2,70 g/cm3, Rm w stanie T6 ok. 215 do 245 MPa.
Seria 5xxx: środowisko morskie i spawanie
5083 (EN AW-5083, AlMg4,5Mn0,7)
Stop aluminium-magnez, nieutwardzany wydzieleniowo. Wybitna odporność na korozję, zwłaszcza w wodzie morskiej, oraz doskonała spawalność. Zachowuje właściwości w niskich temperaturach. Gęstość ok. 2,66 g/cm3, Rm w stanie H111 ok. 275 do 350 MPa.
5754 (EN AW-5754, AlMg3, dawne PN: PA11)
Stop aluminium-magnez o dobrej odporności na korozję i bardzo dobrej spawalności, łatwiejszy w gięciu niż 5083. Popularny w motoryzacji, blachach i konstrukcjach spawanych o umiarkowanym obciążeniu. Gęstość ok. 2,67 g/cm3, Rm w stanie H111 ok. 190 do 240 MPa.
Seria 2xxx: dural, wysoka wytrzymałość i obróbka
2017A (EN AW-2017A, AlCu4MgSi, dawne PN: PA6)
Klasyczny „dural”, stop aluminium z miedzią. Wysoka wytrzymałość i bardzo dobra skrawalność (krótki, łamliwy wiór), dlatego lubiany na części toczone i detale precyzyjne. Wada: słaba odporność na korozję (wymaga ochrony powierzchni) i kiepska spawalność. Gęstość ok. 2,79 g/cm3, Rm w stanie T4 ok. 390 do 425 MPa.
2024 (EN AW-2024, AlCu4Mg1, dawne PN: PA7)
„Superdural”, jeszcze wytrzymalszy od 2017A, sztandarowy stop konstrukcji lotniczych. Bardzo wysoka wytrzymałość zmęczeniowa, ale słaba odporność na korozję i bardzo trudne spawanie. Gęstość ok. 2,78 g/cm3, Rm w stanie T3 ok. 440 do 470 MPa.
Seria 7xxx: maksymalna wytrzymałość
7075 (EN AW-7075, AlZn5,5MgCu, dawne PN: zbliżony PA9)
Stop lotniczy aluminium-cynk. W stanie T6 osiąga wytrzymałość zbliżoną do niektórych stali konstrukcyjnych, przy wadze aluminium. Cena tej wytrzymałości to gorsza odporność na korozję i słaba spawalność. Gęstość ok. 2,81 g/cm3, Rm w stanie T6 ok. 510 do 570 MPa.
Porównanie w skrócie
| Stop (PN-EN) | Dawne PN | Gęstość g/cm3 | Rm typowe (MPa) | Korozja | Spawalność | Zastosowanie |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 6061 | brak | 2,70 | 290 do 310 (T6) | Dobra | Dobra | Uniwersalne części maszyn |
| 6082 | PA4 | 2,70 | 290 do 340 (T6) | Dobra | Dobra | Konstrukcje nośne, ramy |
| 6060 | PA38 | 2,70 | 190 do 215 (T6) | Dobra | Dobra | Profile, anodowanie |
| 6063 | zbl. PA38 | 2,70 | 215 do 245 (T6) | Dobra | Dobra | Profile architektoniczne |
| 5083 | zbl. AlMg4,5 | 2,66 | 275 do 350 (H111) | Bardzo dobra (morska) | Bardzo dobra | Łodzie, zbiorniki, chemia |
| 5754 | PA11 | 2,67 | 190 do 240 (H111) | Bardzo dobra | Bardzo dobra | Motoryzacja, blachy spawane |
| 2017A | PA6 | 2,79 | 390 do 425 (T4) | Słaba | Słaba | Części toczone, precyzja |
| 2024 | PA7 | 2,78 | 440 do 470 (T3) | Słaba | Bardzo słaba | Lotnictwo, elementy zmęczeniowe |
| 7075 | zbl. PA9 | 2,81 | 510 do 570 (T6) | Słabsza | Słaba | Lotnictwo, formy, sport |
Którą wybrać?
- Nie wiesz / uniwersalna część: 6061 lub 6082 w stanie T6
- Profil, ładna powierzchnia, anodowanie: 6060 lub 6063
- Kontakt z wodą, chemią, konstrukcja spawana: 5083 lub 5754
- Część toczona, dobra skrawalność: 2017A (dural)
- Lotnictwo, wysoka wytrzymałość zmęczeniowa: 2024
- Maksymalna wytrzymałość przy minimalnej masie: 7075-T6
Podane wartości Rm są orientacyjne i zależą od stanu obróbki cieplnej oraz dostawcy. W razie wątpliwości dobierzemy materiał pod konkretne obciążenia. Napisz do nas.